Σάββατο, 10 Δεκεμβρίου 2016

Πολιτική ορθότητα και γκετοποίηση

Στις 5 Δεκεμβρίου δημοσιεύτηκε η Casey Review, που ζήτησε η κυβέρνηση Κάμερον το καλοκαίρι του 2015 και η οποία αποτελεί μία μελέτη της κοινωνικής συνοχής και του εξτρεμισμού στη βρετανική κοινωνία. Μερικά από τα πορίσματα της έρευνας υπογραμμίζουν το πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι σύγχρονες δυτικές κοινωνίες να ισορροπούν μεταξύ πολιτικής ορθότητας και των κινδύνων της γκετοποίησης. Ειδικά για τους μουσουλμανικούς πληθυσμούς αποδεικνύεται πως η απομόνωσή τους έχει οδηγήσει στη δημιουργία αποκομμένων κοινωνικών ομάδων που δεν έχουν καμία ταύτιση με το Ηνωμένο Βασίλειο και στις οποίες ανθεί ο θρησκευτικός εξτρεμισμός.
Θα επισημάνω μερικά μόνο από τα συμπεράσματα στα οποία κατέληξε η έρευνα (πρόκειται για μία έρευνα διακοσίων σελίδων που δημοσιεύτηκε παράλληλα με μία δεκαοχτασέλιδη σύνοψη):
  1. Οι μουσουλμανικοί πληθυσμοί τείνουν να ζουν σε περιοχές με μεγάλη συγκέντρωση ομοθρήσκων (υπάρχουν συνοικίες στο Μπλάκμπερν, στο Μπέρμιγχαμ και αλλού όπου ο πληθυσμός τους είναι από 70 ώς 85% μουσουλμανικός).
  2. Οι περισσότεροι μαθητές που προέρχονται από κοινότητες μεταναστών φοιτούν σε σχολεία όπου αποτελούν την πλειονότητα. Αυτό οδηγεί στην ύπαρξη μαθητών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης που νομίζουν ότι το Ηνωμένο Βασίλειο κατοικείται από Ασιάτες σε ποσοστά από 50% ώς 90%.
  3. Η γεωγραφική απομόνωση των μουσουλμάνων οδηγεί σε περιορισμένες ευκαιρίες στην αγορά εργασίας, σε έλλειψη εμπιστοσύνης απέναντι στις άλλες κοινότητες της βρετανικής κοινωνίας και σε μεγαλύτερη ταύτιση με την παγκόσμια κοινότητα τωνμουσουλμάνων.
  4. Οι πακιστανικής και μπαγκλαντεσιανής καταγωγής κάτοικοι έχουν τη χαμηλότερο επίπεδο γνώσης αγγλικών από όλες τις κοινότητες μεταναστών – ειδικά οι γυναίκες σε αυτές τις κοινότητες έχουν ώς δύο φορές χαμηλότερο επίπεδο από τους άντρες.
  5. Η θέση της γυναίκας στις κοινότητες αυτές είναι κατώτερη: ανθούν τα εγκλήματα τιμής, οι αναγκαστικοί γάμοι, οι κλειτοριδεκτομές, η ενδοοικογενειακή βία.
  6. Τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων απειλούνται δύο φορές περισσότερο.
  7. Η οικοδιδασκαλία και ο πλημμελής έλεγχός της από τις αρχές χρησιμοποιούνται από τους μουσουλμάνους για να φοιτούν τα παιδιά τους σε παράνομα θρησκευτικά σχολεία και -το σημαντικότερο: πολλά θεσμικά όργανα -τοπικά και εθνικά, κρατικά και μη κρατικά- έχουν κάνει τόσα πολλά ώστε να διευκολύνουν τη διαφορετικότητα και την ελευθερία έκφρασης, ώστε αγνόησαν ή ακόμα ανέχτηκαν οπισθοδρομικές, διχαστικές και επιβλαβείς θρησκευτικές πρακτικές, από το φόβο μήπως χαρακτηριστούν ρατσιστές ή ισλαμοφοβικοί.
Αυτή η χαρακτηριστική αδράνεια των αρχών από το φόβο της κατηγορίας για ρατσισμό ή ισλαμοφοβία ήταν γνωστή από το σκάνδαλο σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων (που οι δράστες χαρακτήριζαν white trash) από πακιστανικής καταγωγής Βρετανούς στο Rotherham. 1400 ανήλικα άτομα κακοποιήθηκαν από το 1997 ως το 2013. Η έρευνα που διεξήγαγε η Louise Casey οδήγησε την τότε υπουργό Theresa May να παραδεχτεί ότι η παραμέληση καθήκοντος οφειλόταν στην "θεσμοθετημένη πολιτική ορθότητα".
To 2014 διαπιστώθηκε ότι ο αριθμός των Βρετανών μουσουλμάνων που πολεμούν για το Ισλαμικό Χαλιφάτο είναι διπλάσιος από αυτούς που υπηρετούν τις ένοπλες δυνάμεις του Ηνωμένου Βασιλείου. Την ίδια χρονιά αποκαλύφθηκε πως υπήρχαν σχολεία όπου γινόταν συστηματική προσπάθεια ισλαμικής κατήχησης στους μαθητές. To 2013 στο Tower Hamlets Βρετανοί μουσουλμάνοι έκαναν περιπολίες επιβολής της σαρίας προπηλακίζοντας περαστικούς.
Είναι γεγονός ότι η Μεγάλη Βρετανία έχει προσπαθήσει να προστατεύσει τη διαφορετικότητα, αναγνωρίζοντας τους θεσμούς και σεβόμενη την πίστη των μεταναστών. Όμως η ύπαρξη ιεροδικείων (ήδη από το 1982) που εφαρμόζουν τη σαρία ενισχύει την εσωστρέφεια των μουσουλμανικών κοινοτήτων. Υπολογίζεται πως υπάρχουν περίπου είκοσι χιλιάδες πολύγαμες οικογένειες -αυτοί οι γάμοι έχουν γίνει κρυφά, παρακάμπτοντας τους βρετανικούς νόμους. Το γεγονός ότι τα ιεροδικεία λειτουργούν μόνο "συμβουλευτικά" δεν αποκλείει το δεσμευτικό ρόλο τους, εφόσον η άρνηση της γνωμοδότησης του ιεροδικείου μπορεί να συνεπάγεται απόρριψη του ατόμου από την μουσουλμανική κοινότητα. Από το 2008 λειτουργεί στην Αγγλία η οργάνωση One Law For All την οποία ίδρυσε η Ιρανή ακτιβίστρια Maryam Namazie με επιδίωξη την κατάργηση του παράλληλου δικαστικού συστήματος της σαρίας, όμως είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς την ανατροπή μίας κατάστασης που υπάρχει εδώ και δεκαετίες. Ο Rowan Williams, αρχιεπίσκοπος του Canterbury, είχε δηλώσει το 2008 πως ήταν σχεδόν αναπόφευκτο το δίκαιο της σαρίας να εφαρμόζεται στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Είναι φανερό πως οι Βρετανοί αρχίζουν να αναγνωρίζουν την ύπαρξη ενός προβλήματος που δεν μπορεί να κρυφτεί στα υποβαθμισμένα προάστια, καθώς οι θύλακες εξτρεμισμού και η άνοδος της εθνικιστικής English Defence League μαρτυρούν πως το πρόβλημα αγγίζει την κοινωνία συνολικά και επηρεάζει την πολιτική ζωή. Μετά την καταδίκη του Βρετανού ισλαμιστή Anjem Choudary και τη δημοσίευση της Casey Review μέσα στο 2016, μένει να δούμε με ποια πολιτική οι κυβερνήσεις θα προσπαθήσουν να καταπολεμήσουν τον εξτρεμισμό και την γκετοποίηση.

Πέμπτη, 8 Δεκεμβρίου 2016

With us or against us

Στην Ελλάδα τα πάντα τα ζούμε μέσα από τον παραμορφωτικό φακό της ελληνικής πραγματικότητας. Η πόλωση ανάμεσα σε αριστερούς και δεξιούς κάθε τόσο έχει κι ένα επεισόδιο που γίνεται πεδίο αντιπαράθεσης. Κάποιοι θεωρούν πως η πραγματικότητα είναι ασπρόμαυρη και ότι η δική τους πλευρά είναι πάντα η άσπρη. Το πιο πρόσφατο περιστατικό είναι ο θάνατος του Φιντέλ Κάστρο.
To ότι υπήρχαν στην ελληνική Αριστερά πολλοί θαυμαστές του καθεστώτος της Κούβας και του Φιντέλ Κάστρο (παρά τον αυταρχισμό, τις διώξεις αντιφρονούντων και άλλες αρνητικές πλευρές) το γνωρίζαμε. Έπρεπε όμως να πεθάνει ο Κάστρο για να μάθουμε πόσοι ήταν οι ευαίσθητοι υπερασπιστές (και ειδήμονες) των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κούβα. Πλημμύρισε το ελληνόφωνο διαδίκτυο με βίντεο, άρθρα και αναρτήσεις που σύγκριναν τον Κάστρο με τον Τσαουσέσκου, τον παρουσίαζαν ως στυγνό δικτάτορα που σκότωσε χιλιάδες και ζούσε με χλιδή, όπως ο Καντάφι, ενώ ο κουβανικός λαός πεινούσε. Αν προσπαθήσεις να αποστασιοποιηθείς έστω και λίγο από την θέση τους, είναι ανυποχώρητοι: ο Κάστρο ήταν ένας στυγνός αιμοσταγής δικτάτορας. Αν δεν είσαι μαζί τους, είσαι εναντίον τους. Ή καταδικάζεις ή θαυμάζεις τον Κάστρο.
Στην πραγματικότητα αυτοί οι αρθρογράφοι και σχολιαστές δεν έχουν κανένα ενδιαφέρον για τον κουβανικό ή για οποιονδήποτε λαό. Πρόκειται για την επιθυμία να αποκαθηλώσουν τον Φιντέλ, ο οποίος παρέμεινε ως το τέλος σύμβολο για τους αριστερούς στην Ελλάδα και τον κόσμο. Όλα περνάνε φιλτραρισμένα μέσα από την ελληνική πραγματικότητα: οι αριστεροί έχουν εικόνισμα τον Φιντέλ, οι δεξιοί πρέπει να τον αποδομήσουν.
Εννοείται πως ούτε οι αριστεροί έχουν επαρκείς δικαιολογίες για τον ηγέτη που αποθέωνουν και για τα εγκλήματα του καθεστώτος του (ή για τα εγκλήματα των κομμουνιστικών καθεστώτων γενικότερα), αλλά η στάση τους δεν είναι θέμα αυτού του άρθρου. Το θέμα αυτού του άρθρου είναι η χρήση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ως εργαλείου για την προώθηση συγκεκριμένης πολιτικής ατζέντας.
Το 2014 στην επιτροπή κατά των βασανιστηρίων στη Γενεύη η Mary McLeod, εκπροσωπώντας τις ΗΠΑ,δήλωσε: “δεν μείναμε πιστοί στις αξίες μας, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που έχουν αποτυπωθεί στις Συμβάσεις της Γενεύης. Όπως έχει παραδεχτεί ο πρόεδρος Ομπάμα, ξεπεράσαμε τα όρια και αναλαμβάνουμε την ευθύνη”.
Είναι πολύ χρήσιμο εργαλείο τα ανθρώπινα δικαιώματα, όταν τα χρησιμοποιείς για να κάνεις πολιτική (όμως τότε δεν ενδιαφέρεσαι για τα ανθρώπινα δικαιώματα). Όταν πρόκειται για τις ΗΠΑ, η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι κτήμα τους. Τα οικειοποιούνται με τον όρο “οι αξίες μας”. Μπορούν βέβαια να τα παραβιάσουν, να παρακάμψουν τον ΟΗΕ για να εισβάλλουν σε χώρες, να συλλαμβάνουν πολίτες άλλων χωρών και να τους βασανίζουν χωρίς δίκη στο Γκουαντανάμο, αλλά πρόκειται μόνο για ένα παραστράτημα.
Ο Κάστρο, αντιθέτως, είναι στυγνός δικτάτορας. Καταπίεσε τα ανθρώπινα δικαιώματα, στραγγάλισε τις ελευθερίες, φυλάκισε τους αντιφρονούντες και επέβαλε μία δικτατορία. Θα το ακούσουμε και θα το διαβάσουμε πολλές φορές αυτό, περισσότερο από όσο θα ακούσουμε για άλλα καθεστώτα. 
Αυτό που δεν του συγχωρείται είναι το ότι δεν άνοιξε την Κούβα στην οικονομία της αγοράς. Αν το είχε κάνει, οι ΗΠΑ θα τον στήριζαν και οι παρ' ημίν ευαίσθητοι ανθρωπιστές θα τον είχαν ξεχάσει. Όμως ο Κάστρο δεν δέχτηκε να γίνει δορυφόρος των ΗΠΑ. Αν τα είχε κάνει όλα αυτά, οι αριστεροί ανά τον κόσμο δε θα τον είχαν ίνδαλμα. Αν τα είχε κάνει όλα αυτά, οι λαλίστατοι επικριτές του δε θα τον σχολίαζαν. Δε θα τους απασχολούσαν τα ανθρώπινα δικαιώματα, αν η Κούβα ήταν καπιταλιστική, όπως η Κίνα. Δε θα βρούμε πουθενά άρθρα τους για τη σφαγή της Τιεν Αν Μεν, για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Κίνα. Αυτοί που περιφέρουν τις τελευταίες μέρες τα θύματα του κουβανικού καθεστώτος είναι αδιάφοροι για τον κουβανικό λαό. Το ίδιο άλλωστε κάνουν και οι απέναντι. 

Αντί επιλόγου, είναι χρήσιμο ένα ιστορικό παράδειγμα που επιβεβαιώνει ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι ανίσχυρα στην πολιτική. To 1991 ο Νέλσον Μαντέλα επισκέφτηκε την Κούβα, αγκάλιασε τον Κάστρο και τον αποκάλεσε πηγή έμπνευσης για όλους τους ανθρώπους που αγαπούν την ελευθερία. Το ταξίδι του ήταν μέρος της προσπάθειας να μην αρθεί το εμπάργκο κατά του απαρτχάιντ. Οι ΗΠΑ -υπό την προεδρία τού Τζορτζ Μπους- το είχαν ήδη άρει, ενώ η ρατσιστική κυβέρνηση ντε Κλερκ παρέμενε στην εξουσία. Στη διάρκεια της παραμονής του στην Κούβα ο Μαντέλα ευχαρίστησε τον Κάστρο για την ενίσχυση που παρείχε στο Αφρικανικό Εθνικό Κογκρέσσο και δήλωσε πως οι νίκες του κουβανικού στρατού στην Αγκόλα κατά του στρατού τής Νότιας Αφρικής βοήθησαν στην αποδυνάμωση του απαρτχάιντ.
Πολλές δυτικές χώρες άσκησαν κριτική στην επιλογή τού Μαντέλα να έχει δεσμούς φιλίας με το καθεστώς του Κάστρο στην Αβάνα. Η απάντησή του ήταν η εξής: “καταλαβαίνω ότι υπάρχει ποικιλία απόψεων σχετικά με την Κούβα. Ο λαός της Νότιας Αφρικής και το Αφρικανικό Εθνικό Κογκρέσσο έχουν το δικαίωμα να έχουν τους δικούς τους φίλους και συμμάχους και στη συγκεκριμένη περίπτωση η Κούβα είναι φίλη μας. Μας συμβουλεύουν σχετικά με την Κούβα άνθρωποι οι οποίοι στήριζαν το απαρτχάιντ επί σαράντα χρόνια. Κανείς αξιοπρεπής άνθρωπος δε θα δεχόταν ποτέ συμβουλές από αυτούς που ποτέ δε νοιάστηκαν για εμάς στις πιο δύσκολες στιγμές.”

Πέμπτη, 17 Νοεμβρίου 2016

In the arms of occupation

O Jowan Safadi, που γεννήθηκε στη Ναζαρέτ, είναι Παλαιστίνιος, Ισραηλινός πολίτης, μέρος της αραβικής μειονότητας του Ισραήλ η οποία αντιστοιχεί στο 21% του πληθυσμού της χώρας. Οι περισσότεροι Άραβες του Ισραήλ είναι μουσουλμάνοι, αλλά υπάρχουν και χριστιανοί, όπως και Δρούζοι. 
Ο πολιτικοποιημένος μουσικός γράφει συχνά τραγούδια που αναφέρονται στα προβλήματα της αραβόφωνης κοινότητας. Στο τραγούδι Awal bawal (Βήμα βήμα) καταγγέλλει τη διχαστική πολιτική του ισραηλινού κράτους που στρατολογεί χριστιανούς και Δρούζους Άραβες στον ισραηλινό στρατό στρέφοντάς τους έτσι ενάντια στους υπόλοιπους Άραβες της χώρας: Βήμα βήμα, λίγο λίγο, / μεταμορφωνόμαστε σε Ισραηλινούς. / Μας στέρησαν τη γη μας, μας στέρησαν την ταυτότητά μας / μας φόρεσαν μπότες / μας φόρεσαν στρατιωτική στολή. Μέσα στους στίχους αναφέρεται στον ορθόδοξο ιερέα -επίσης από τη Ναζαρέτ- π. Γαβριήλ Ναντάφ, ο οποίος έχει υποστηρίξει την ένταξη των χριστιανών Αράβων στον ισραηλινό στρατό. Ας σημειωθεί όμως ότι η υπάρξη κοινής ταυτότητας για τους Άραβες όλων των θρησκευμάτων είναι αμφίβολη -δεδομένης της δίωξης των χριστιανών Αράβων σε όλες τις υπόλοιπες χώρες της Μ. Ανατολής. Το ερώτημα παραμένει: η στάση των χριστιανών Αράβων οφείλεται στη διχαστική πολιτική του Ισραήλ ή στη βάναυση μεταχείριση των χριστιανών που βρίσκονται σε μουσουλμανικές χώρες της Μ. Ανατολής;
 

Το τραγούδι Να είσαι Άραβας περιέχει τους στίχους: Είναι δύσκολο να είσαι Άραβας, / είναι πράγματι δύσκολο, ρώτα κι εμένα / είναι δύσκολο να είσαι Άραβας. / Πόσο αντέχει κανείς να είναι μαύρος / κάτω από την εξουσία των πλούσιων και των λευκών / στο ρατσιστικό κράτος του Ισραήλ; Σε αυτό το τραγούδι αποτελεί αμφιλεγόμενο κομμάτι η επιλογή του να αποκαλεί τους Εβραίους Μιζραχί "Άραβες" που επέλεξαν την ισραηλινή ταυτότητα.

Αντίθετα με αυτό που θα περίμενε κανείς, ο Safadi δε φυλακίστηκε από τις ισραηλινές αρχές. To Noέμβριο του 2012 βρισκόταν στο Αμμάν της Ιορδανίας όταν μετά το τέλος συναυλίας τον συνέλαβε η ιορδανική αστυνομία για προσβολή της θρησκείας. Ο ίδιος περιέγραψε την εμπειρία του ως εφιάλτη. Στο διαδίκτυο και ειδικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ξεκίνησε αγώνας για την απελευθέρωσή του και μέσα σε ένα εικοσιτετράωρο είχε αποφυλακιστεί. 
Ίσως αυτή η εμπειρία να ήταν η αφορμή που οδήγησε στη σύνθεση του τραγουδιού που μεταφράζεται In the arms of occupation. Σε αυτό τολμά να καταγγείλει την άνοδο του θρησκευτικού φανατισμού και την αποτυχία της Αραβικής Άνοιξης, καταλήγοντας στο πικρό συμπέρασμα πως η ισραηλινή κατοχή είναι προτιμότερη: Δες πώς η άνοιξη έγινε φθινόπωρο τώρα, πώς μας εξαπάτησαν. Δες πόσο σαλαφικές είναι οι κοινωνίες μας, τις έχει καταπιεί το σκοτάδι και τίποτα δε φαίνεται. Καθόλου καλοκαίρι, καμία διασκέδαση, δεν είδαμε τίποτα άλλο εκτός από θάνατο. Η Αραβική Άνοιξη αποδείχτηκε απάτη. Ίσως είμαι θλιμμένος, επειδή για μια στιγμή ένιωσα ασφαλής στα χέρια της Κατοχής.

Το καυστικό σχόλιο ότι η ισραηλινή κατοχή είναι καλύτερη από τον θρησκευτικό εξτρεμισμό θυμίζει άλλη μία οδυνηρή παραδοχή. Ο γιος ενός ηγέτη της Χαμάς, ο Mosab Hassan Yousef, ο οποίος εργάστηκε ως πράκτορας των Ισραηλινών και βαπτίστηκε χριστιανός, παραδέχτηκε σε συνέντευξή του στη δημοσιογράφο Christiane Amanpour του CNN ότι βασικός λόγος της μεταστροφής του ήταν το γεγονός πως η Shin Bet, η ισραηλινή μυστική αστυνομία, τον μεταχειρίστηκε με πιο ανθρώπινο τρόπο από ό,τι η Χαμάς μεταχειριζόταν τους αιχμαλώτους της:
I saw that my enemy, who I thought that they were my enemies, they had morality, they had their responsibilities more than my own people. [...] At least the Shin Bet is an organization that is committed to the constitution. They have their own rules. And they respect the rules. Yes, there are mistakes, and they are responsible for killing civilians, and I admit that, and I'm witnessing for things like this, but this doesn't make them thirsty to kill Palestinians. [...] Hamas targets civilians. It's their goal to target civilians. And there is a difference if you're targeting a terrorist and there is a civilian casualty.

Δευτέρα, 24 Οκτωβρίου 2016

E penso a te

Με τη γυναίκα του Τζιοβάνα, Μιλάνο 1968

Γεννήθηκε από Καθολικό πατέρα και Εβραία μητέρα στην Ασμάρα, που τότε ανήκε στην ιταλική αποικία της Ανατολικής Αφρικής. Θεωρείται από τους ιδρυτές τής σχολής τής Γένοβας. Στα τέλη της δεκαετίας του '60 γνώρισε τον Λούτσιο Μπατίστι και πήγε στη δισκογραφική του εταιρεία: ήταν η εποχή που συνέθεσε τα πιο διάσημα τραγούδια του. 
Έγραψε μουσική για τον Ζορζ Μουστακί, τον Τζόνι Χαλιντέι, την Ορνέλα Βανόνι. Αγαπήθηκε και έξω από τα σύνορα της Ιταλίας. Η Συνάντηση της Δήμητρας Γαλάνη και το Σ' αγαπάω ακόμα του Βασίλη Παπακωνσταντίνου έχουν τη μουσική του. Σαν σήμερα πριν δέκα χρόνια έφυγε ο Μπρούνο Λάουτσι από τη νόσο του Πάρκινσον. 
Ίσως το πιο γνωστό κομμάτι -με το οποίο αξίζει να τον θυμηθούμε- είναι το E penso a te. Η μουσική του έντυσε το Τι να πω του Λαυρέντη Μαχαιρίτσα και το Seninleyim τής Αζντά Πεκάν. Το And I Think Of You της Τανίτα Τίκαραμ και το Je pense à toi του Ζαν Φρανσουά Μισέλ -εκτός από τη μουσική- έχουν μεταφέρει και τους στίχους του τραγουδιού στα αγγλικά και στα γαλλικά αντίστοιχα.











Τρίτη, 18 Οκτωβρίου 2016

Είχα ένα σύντροφο

Στο Ουλμ, στην πλατεία μπροστά στο δημαρχείο, ξετυλίχθηκε επίσης και μία άλλη σκηνή του αλληγορικού θεάτρου της γερμανικής εσωτερικότητας. Στις 18 Οκτωβρίου 1944 έγινε, παρουσία του φον Ρουντστεντ, η κηδεία δημοσία δαπάνη του στρατάρχη Ρόμελ. Το ανύποπτο πλήθος τού απέδιδε τον ύστατο χαιρετισμό νομίζοντας ότι πέθανε, ύστερα από τραυματισμό, υπερασπιζόμενος το Ράιχ, ενώ αυτός, έχοντας εμπλακεί στη συνωμοσία της 20ής Ιουλίου, τέθηκε μπροστά στο δίλημμα, να περάσει από δίκη ή να αυτοκτονήσει. Και πήρε δηλητήριο. Είναι κι αυτό ένα από τα παράδοξα της γερμανικής εσωτερικότητας: ο Ρόμελ δεν φοβόταν φυσικά την εκτέλεση, δεν του έλειπε το θάρρος που έδειξε, για παράδειγμα, ο Χέλμουτ φον Μόλτκε απέναντι στο ναζιστικό λαϊκό δικαστήριο και τον απαγχονισμό. Τα γράμματα που έγραφε στη γυναίκα του δείχνουν μαζί με μια έντονη τρυφερότητα και την αίσθηση ευθύνης ενός ακέραιου ανθρώπου. Πιθανότατα πίστευε εκείνη την ώρα ότι πρόσφερε μια υπηρεσία στη Γερμανία, που βρισκόταν σε έσχατο κίνδυνο, γλιτώνοντάς την από την αποθάρρυνση και την αβεβαιότητα που θα σκόρπιζε μια τέτοια δίκη σε όλη τη χώρα, εμφανίζοντας τον μεγάλο στρατιώτη σαν εχθρό της πατρίδας.
Με ψυχρή αυτοκυριαρχία και ύψιστο αλλά και συνάμα παράδοξο πνεύμα θυσίας ανάγκασε τη φωνή τής συνείδησής του να σιγάσει και έδωσε μία έμμεση αλλά μεγάλη βοήθεια στο χιτλερικό καθεστώς που είχε αποπειραθεί να το ανατρέψει, στον Χίτλερ τον οποίο είχε αποπειραθεί να σκοτώσει. Η παιδεία που είχε λάβει δεν του επέτρεπε να διαχωρίσει καθαρά, ούτε κι εκείνη τη στιγμή, τη χώρα του από το καθεστώς που τη διέστρεφε και την πρόδιδε αξιώνοντας να την εκπροσωπεί. Εξάλλου οι ίδιοι οι σύμμαχοι, δύσπιστοι και επιφυλακτικοί απέναντι στις προτάσεις που διατύπωσαν οι εκπρόσωποι του γερμανικού Γενικού Επιτελείου για την πάταξη του ναζισμού, έχουν κι αυτοί μεγάλο μερίδιο ευθύνης -που αρχίζει από την καρχηδονικού τύπου ειρήνη των Βερσαλλιών- σ' αυτή την ολέθρια ταύτιση χώρας και καθεστώτος. Στην επιλογή του Ρόμελ έπαιξε οπωσδήποτε προεξέχοντα ρόλο αυτή η γερμανική αγωγή προς το σεβασμό και την αφοσίωση που είναι από μόνη της μέγιστη αξία -η νομιμοφροσύνη απέναντι σ' αυτόν που στέκει δίπλα σου και στον δοσμένο λόγο- αλλά που απλώνει τόσο βαθιές ρίζες ώστε δεν μπορούν να ξεριζωθούν ούτε όταν η γενέθλια γη έχει γίνει ένα σαπισμένο τέλμα. Η αφοσίωση αυτή είναι τόσο δυνατή που καμιά φορά εμποδίζει τον άνθρωπο να αντιληφθεί την απάτη της οποίας έχει πέσει θύμα, να καταλάβει ότι έχει αφοσιωθεί όχι στους δικούς του θεούς αλλά σε τερατώδη είδωλα και ότι, στο όνομα της αυθεντικής πίστης, έχει καθήκον να εξεγερθεί εναντίον αυτού που την απαιτεί κατά κατάχρηση. 
Ακόμη και ο Στάουφενμπεργκ, που έκανε την απόπειρα κατά του Χίτλερ, σπαραζόταν από τον γερμανικό διχασμό ανάμεσα στην αφοσίωση στην πατρίδα και την αφοσίωση στην ανθρωπότητα, κι αυτό μπορεί να μας βοηθήσει να καταλάβουμε τη δυσκολία που υπήρχε για μια ένοπλη και οργανωμένη αντίσταση στη Γερμανία. Βέβαια το θεμελιώδες δίλημμα δεν παρουσιαζόταν μόνο στη Γερμανία του Τρίτου Ράιχ, πολύμορφα μασκαρεμένο, ανάμεσα στην πίστη στην καθολικότητα και την πίστη στο άμεσο χρέος - ανάμεσα στην ηθική της πεποίθησης και την ηθική της ευθύνης, όπως είπε ο Μαξ Βέμπερ, κάνοντας μια διάγνωση, αξεπέραστη ακόμη, των αντιφάσεων μέσα στις οποίες κινείται ο πολιτισμός μας. Μεταξύ των εγκλημάτων του ναζισμού συγκαταλέγεται και η διαστροφή της γερμανικής εσωτερικότητας: στη σκηνοθεσία αυτής της κηδείας μπροστά στο δημαρχείο του Ουλμ υπάρχει η τραγωδία ενός ακέραιου ανθρώπου σε μια ψευδή παράστασή της. 
σελ. 93-95, Δούναβης, Κλαούντιο Μάγκρις. Μετάφραση: Μπάμπης Λυκούδης, εκδόσεις Πόλις, Αθήνα, 2001.

Η κηδεία του Ρόμελ ήταν μία παράσταση του ναζιστικού καθεστώτος. Το φέρετρο τυλιγμένο με τη σημαία της ναζιστικής Γερμανίας μεταφέρθηκε πάνω σε κιλλίβαντα και η μπάντα εκτέλεσε το πένθιμο εμβατήριο Der gute Kamerad (επίσης γνωστό με τον τίτλο Ich hatt' einen Kameraden) το οποίο καθιερώθηκε σε στρατιωτικές κηδείες το 1871 και χρησιμοποιείται ακόμα και σήμερα. O Kaare Dahl Martinsen στο βιβλίο του Soldier Repatriation: Popular and Political Responses αναφέρει πως το τραγούδι, που οι στίχοι του γράφτηκαν τον καιρό των Ναπολεόντειων πολέμων, παραμένει ανεπηρέαστο από τις πολιτικές αλλαγές και πως, ακόμη και σήμερα, στο Αφγανιστάν, ακούγεται κάθε φορά που η σορός ενός νεκρού Γερμανού στρατιώτη επιστρέφει στην πατρίδα (σελ. 74, Routledge, 2016). Οι στίχοι του τονίζουν πόσο τυχαίο είναι το γεγονός του θανάτου στη μάχη (Μια σφαίρα ήρθε πετώντας / είναι η σειρά μου ή η σειρά σου;) και πόσο σκληρός ο πόλεμος: στην τελευταία στροφή ο συμπολεμιστής που είναι ζωντανός δεν μπορεί να σφίξει το απλωμένο χέρι του συντρόφου που ψυχορραγεί, καθώς η μάχη συνεχίζεται. Ο Martinsen καταλήγει πως οι στίχοι ταιριάζουν με το πασιφιστικό πνεύμα που κυριάρχησε στην μεταπολεμική Γερμανία (ό.π. σελ. 75). 
Ίσως νιώθει κανείς άβολα με τη σκέψη πως το εμβατήριο αυτό, που χρησιμοποιήθηκε και από το Γ' Ράιχ στις στρατιωτικές κηδείες, χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα. Όμως δεν είναι το μόνο κοινό στοιχείο. Οι σημερινοί Γερμανοί στρατιώτες που επιστρέφουν από αποστολές του ΟΗΕ ή του ΝΑΤΟ περιγράφουν συναισθήματα σοκ και θλίψης ίδια με αυτά που προκαλεί το ποίημα, αναφέρει ο Martinsen. Είναι εύλογη η υπόθεση πως ίσως παρόμοια συναισθήματα θα ένιωθαν και οι στρατιώτες του Γ' Ράιχ. Αυτή η σκέψη προκαλεί αμηχανία: το ότι οι άνθρωποι που εμπλέκονται στον πόλεμο, είτε τους δαιμονοποιούμε είτε τους ηρωοποιούμε, έχουν παρόμοια συναισθήματα και αντιδράσεις. Η ανθρώπινη ιδιότητα είναι κοινή. 
Όμως μπορούμε να κάνουμε και μία άλλη εύλογη υπόθεση, περιορισμένη στη συγκεκριμένη περίσταση: εκείνη τη μέρα στην πλατεία του Ουλμ, όταν η στρατιωτική μπάντα έπαιζε το ίδιο πένθιμο εμβατήριο, μπορούμε να φανταστούμε πόσο άβολα ένιωθαν οι λίγοι που γνώριζαν την πραγματική αιτία θανάτου του στρατάρχη και ήξεραν πόσο ψεύτικο σόου ήταν η συγκεκριμένη στρατιωτική κηδεία και πόσο ψεύτικοι ήταν οι στίχοι "Είχα ένα σύντροφο" σε ένα θάνατο που χαρακτηρίστηκε από πολλαπλές προδοσίες. Μπορούμε επίσης να φανταστούμε πως εκείνη τη μέρα, έξι μήνες πριν τη συντριβή της ναζιστικής Γερμανίας, πολλοί από τους παρευρισκομένους μπορεί να βρίσκονταν εκεί νιώθοντας πως ήταν ίσως η τελευταία παράσταση του χιτλερικού καθεστώτος σε έναν μάταιο, χαμένο πόλεμο. Ίσως υπάρχει χώρος για μία αισιόδοξη σκέψη: ένα πολεμικό εμβατήριο που ηχεί ψεύτικο και μια στρατιωτική κηδεία που δεν πείθει για την αναγκαιότητα του πολέμου είναι γεγονότα αντιπολεμικά.

Δευτέρα, 17 Οκτωβρίου 2016

Ζάιντι, ζάιντι, γιάσνο σόντσε

Το πρωί της 16ης Οκτωβρίου 2007 ένα αυτοκίνητο που κινείται στον αυτοκινητόδρομο Α3 της Κροατίας πέφτει πάνω σε νταλίκα που προπορεύεται και καταλήγει στη διαχωριστική μπάρα. Στο αμάξι, στη θέση του συνεπιβάτη κοιμάται ο διάσημος τραγουδιστής Τόσε Πρόεσκι (1981-2007) που σκοτώνεται ακαριαία. Ο θάνατος του τραγουδιστή, ακριβώς εννέα χρόνια πριν, έριξε σε πένθος όλους τους συμπολίτες του κι οι αντιδράσεις έδειξαν ένα λαό με αξιοπρόσεκτη ομοψυχία. Γύρω από ένα πανό με την φωτογραφία του στο Πλόσταντ (плоштад), την κεντρική πλατεία των Σκοπίων, απλοί πολίτες άναβαν κεριά και άφηναν γράμματα και μικρά δώρα για πολλές μέρες μετά. Η κηδεία του έγινε δημοσία δαπάνη και παρευρέθησαν ο πρόεδρος της δημοκρατίας, ο πρωθυπουργός και πολλοί καλλιτέχνες των πρώην γιουγκοσλαβικών δημοκρατιών, ανάμεσα στους οποίους και η χήρα του Αρκάν, Σβετλάνα Ραζνάτοβιτς. Η πρεσβεία των ΗΠΑ στα Σκόπια εξέδωσε συλλυπητήρια ανακοίνωση και με το θέμα ασχολήθηκαν διεθνή μίντια, όπως το BBC (φωτογραφίες από την κηδεία).
Ο εικοσιεξάχρονος τραγουδιστής είχε μία ευρεία γκάμα τραγουδιών, από ποπ μέχρι παραδοσιακά. Ένα από αυτά, προφητικό για τον ίδιο, το είχε τραγουδήσει πολλές φορές, σε διάφορες περιστάσεις (π.χ. 1, 2). Λέγεται Ζάιντι, ζάιντι γιάσνο σόντσε και στους στίχους του ένας νέος άνθρωπος θρηνεί για την χαμένη νιότη, που ξέρει πως δε θα γυρίσει πίσω. 
 
Зајди, зајди, јасно сонце

Зајди помрачи се,
И ти јасна ле, месечино,
Бегај удави се.
Црнеј горо, црнеј сестро,
Двајца да црнејме,
Ти за твојте лисја ле, горо,
Јас за мојта младост.
Твојте лисја, горо сестро,
Пак ќе ти се вратат,
Мојта младост горо ле, сестро,
Нема да се врати.

Δύσε, δύσε, ήλιε αστραφτερέ, / δύσε και σκοτείνιασε. / Κι εσύ, λαμπερό φεγγάρι, / φύγε, βυθίσου στη θάλασσα. / Βάλε τα μαύρα, δάσος, αδέρφι μου, / κι οι δυο μας ας πενθήσουμε, / εσύ για τα φύλλα σου, δάσος, / κι εγώ για τα νιάτα μου. / Όμως τα φύλλα σου, δάσος, αδέρφι μου, / θα έρθουν πάλι, / μα η νιότη μου, δάσος, αδέρφι μου, / δε θα ξαναγυρίσει.


Η μουσική του τραγουδιού ήταν η βάση για μία διασκευή του 21ου αιώνα την οποία συνέθεσε ο Τάιλερ Μπέιτς και ερμήνευσε η Ιρανή τραγουδίστρια Αζάμ Αλί. Η ειρωνεία είναι πως το τραγούδι -με τον τίτλο Message For The Queen- συμπεριλαμβάνεται στη χολιγουντιανή υπερπαραγωγή 300, που αφηγείται την άμυνα των Σπαρτιατών που πολέμησαν τους Πέρσες στις Θερμοπύλες και είχε μεγάλη επιτυχία στην Ελλάδα για προφανείς εθνικούς λόγους. Συνδυασμός ελληνικής εθνικής υπερηφάνειας με Περσίδα ερμηνεύτρια και βουλγαρικό τραγούδι. 

Η φήμη που απέκτησε το τραγούδι προκάλεσε έντονη συζήτηση σχετικά με την καταγωγή του: ήταν σλαβομακεδονικό, βουλγαρικό ή σερβικό αναρωτιόταν αρθρογράφος στην ιστοσελίδα της εφημερίδας Πολίτικα. Το τραγούδι το έγραψε και το συνέθεσε ο Σλαβομακεδόνας Αλεξάνταρ Σαρίεφσκι (1922-2002) βασιζόμενος σε μουσικά μοτίβα και στίχους άλλων παραδοσιακών τραγουδιών, τα οποία προέρχονταν από τη συλλογή НОВА ПЕСНОПОЙКА που εξέδωσε το 1878 ο Βούλγαρος λόγιος Λιούμπεν Καραβέλοφ (1834-1879), ένας από τους διανοούμενους που αγωνίστηκαν για την βουλγαρική αναγέννηση και ανεξαρτησία. Το συνηθισμένο πρόβλημα στην περίπτωση αυτή ξεκινά από το γεγονός ότι η σλαβομακεδονική εθνική ταυτότητα γεννήθηκε μετά τη βουλγαρική, συμπεριλαμβάνοντας βουλγαρόφωνους ορθόδοξους πληθυσμούς και μέρος της κληρονομιάς του βουλγαρικού έθνους. Έτσι σε πολλά σημεία η ιστορία και οι παραδόσεις των δύο εθνών είναι κοινές. Ακολουθούν δύο παραδοσιακές εκτελέσεις τού τραγουδιού, μία από κάθε χώρα:




Τετάρτη, 5 Οκτωβρίου 2016

Battle of Cable Street

To 1985 το πανκ συγκρότημα The Men They Couldn't Hang κυκλοφόρησε τον δίσκο How Green Is The Valley από τον οποίο κυκλοφόρησαν τρία σινγκλ - το ένα, που είχε τίτλο Ghosts of Cable Street ήταν αφιερωμένο στην μάχη τής Cable Street, που είχε γίνει στο Λονδίνο σχεδόν πενήντα χρόνια νωρίτερα, στις 4 Οκτωβρίου 1936. 
Οι στίχοι αναφέρονται στην πορεία του σερ Όσβαλντ Μόσλεϊ, ηγέτη της Bρετανικής Ένωσης Φασιστών (BUF) με χιλιάδες μέλη της, ντυμένα όπως οι μελανοχίτωνες του Μουσολίνι, από τον οποίο είχε επηρεαστεί. Η περιοχή της Cable Street, το Ιστ Εντ, γνώρισε ανάπτυξη ως χώρος εγκατάστασης μεταναστών, κυρίως Ιρλανδών και Εβραίων. Η παρουσία πολλών μεταναστών και κυρίως Εβραίων ήταν ο λόγος που προσέλκυσε την φασιστική πορεία περίπου τριών χιλιάδων μελών της BUF. Οι στίχοι περιγράφουν τη συγκέντρωση των φασιστών: Like Caesar marching to the East / Marches Mosley with his men / Dressed in their clothes of deepest black / Like a gathering hurricane / This is the British Union / With its flag of black and red / A flag that casts a shadow in Berlin and in Madrid.
Στην περιοχή συγκεντρώθηκαν πολλαπλάσιοι διαδηλωτές που θέλησαν να ματαιώσουν την πορεία. Ήταν κυρίως Εβραίοι κάτοικοι της περιοχής, κομμουνιστές, αναρχικοί. Επιτέθηκαν στους μελανοχίτωνες με πέτρες, ξύλα και κατάφεραν να τους διώξουν. Η δυναμική απάντηση στην οργάνωση των φασιστών θεωρήθηκε υπεύθυνη τόσο για την παρακμή της BUF όσο και για τη νομοθεσία που εισήχθη αργότερα την ίδια χρονιά και απαγόρευε τις πολιτικές συγκεντρώσεις χωρίς την άδεια της αστυνομίας καθώς και την οργάνωση παραστρατιωτικών οργανώσεων, σαν και αυτές που είχαν δημιουργήσει οι φασίστες στην Ιταλία και οι ναζί στη Γερμανία.


Σήμερα στην περιοχή υπάρχει μία τοιχογραφία που τιμά τη μνήμη των αγωνιστών εκείνων. Το τραγούδι των The Men They Couldn't Hang συνεχίζει θυμίζοντας το μάθημα που δίνει η ιστορία για την ανάγκη αγώνα κατά των ολοκληρωτισμών: And so we learn from history generations have to fight / And those who crave for mastery / Must be faced down on sight / And if that means by words, by fists / By stones or by the gun / Remember those who stood up for / Their daughters and their sons
Το σημερινό Ιστ Εντ έχει γίνει ξανά εστία εντάσεων. Παραμένει μία πολυπολιτισμική περιοχή όπου καμία κοινότητα δεν αποτελεί την πλειονότητα. Υπάρχει μεγάλη κοινότητα μουσουλμάνων, κυρίως από το Μπανγκλαντές και η περιοχή πρόσφατα στιγματίστηκε από την άνοδο του ισλαμικού φονταμενταλισμού, με τις περιπολίες επιβολής της σαρίας. Το 2013 κυκλοφόρησε στο διαδίκτυο βίντεο στο οποίο νεαροί μουσουλμάνοι απαγόρευαν την κατανάλωση αλκοόλ, το άσεμνο ντύσιμο και παρενοχλούσαν κάποιον ομοφυλόφιλο. To 2011 είχε προηγηθεί η ανάρτηση αυτοκόλλητων που ενημέρωναν τους κατοίκους της περιοχής ότι βρίσκονταν σε χώρο όπου επιβαλλόταν η σαρία. To τζαμί του ανατολικού Λονδίνου καταδίκασε τις μουσουλμανικές περιπολίες και οι νεαροί που πήραν μέρος καταδικάστηκαν. Η απάντηση ήρθε με τις "χριστιανικές περιπολίες" από την οργάνωση Πρώτα η Βρετανία (Britain First) το Φεβρουάριο τού 2014. Νωρίτερα, τον Σεπτέμβριο του 2013, ο ακροδεξιός Αγγλικός Σύνδεσμος Άμυνας (English Defence League, EDL) είχε προσπαθήσει να οργανώσει πορεία στο Ιστ Εντ, δηλώνοντας πως η περιοχή ήταν υπό τον έλεγχο τής σαρίας. Η αστυνομία είχε περιορίσει την πορεία για να αποφευχθούν οι συγκρούσεις. Τελικά δεν αποφεύχθηκαν τα επεισόδια και η αστυνομία συνέλαβε περίπου τριακόσια άτομα. Την προηγούμενη μέρα, ο Μαξ Λέβιτας, 98 ετών τότε, εβραϊκής καταγωγής βετεράνος τής μάχης τής Cable Street, είχε εμφανιστεί σε διαδήλωση κατά της προγραμματισμένης πορείας τής EDL για να δηλώσει ότι οι ακροδεξιοί τής EDL είναι ανεπιθύμητοι στην περιοχή. Το ακόλουθο βίντεο είναι από την ομιλία του: