Κυριακή, 14 Μαΐου 2017

Αυτό το τραγούδι δε μιλά για ένα βουνό



Στη μητέρα μου, σε όλες τις μητέρες.

Στην ταινία Step Up Revolution (2012) έχει συμπεριληφθεί ένα τραγούδι με τίτλο Prituri Se Planinata (NiT GriT Remix). Ο μόνος στίχος που ακούγεται είναι αυτός που περιλαμβάνεται στον τίτλο και σημαίνει: το βουνό κατέρρευσε. Η γλώσσα των στίχων είναι βουλγαρική.




Το τραγούδι είχε γίνει διάσημο στην Ελλάδα το 1994 σε μία new age διασκευή από το D-Emotion Project -ουσιαστικά από τη γαλλίδα συνθέτιδα που ήταν πίσω από το εγχείρημα αυτό, την Jacky Hanouna, στο cd με τίτλο Hybrid. Στο πίσω μέρος του cd έγραφε πως το τραγούδι είχε τίτλο The mountain song (Prïtourïitze planinata) και αναφερόταν το όνομα της τραγουδίστριας: featuring Stefka Sabotinova.  


Η Στέφκα Σαμποτίνοβα (1930-2010) ήταν δημοφιλής τραγουδίστρια παραδοσιακών τρραγουδιών στη Βουλγαρία και έγινε διάσημη έξω από τη χώρα της συμμετέχοντας στο δίσκο Le Mystère des Voix Bulgares που ηχογράφησε το 1975 ο Ελβετός εθνομουσικολόγος και μουσικός παραγωγός Marcel Cellier (1925-2013). Η ίδια έχει συνδεθεί με το τραγούδι αυτό (Притури се планината) περισσότερο από κάθε άλλο που τραγούδησε. Στο δίσκο τού 1975 πληροφορούμαστε ότι προέρχεται από την ορεινή περιοχή της Θράκης. 



Οι στίχοι αρχίζουν με την κατολίσθηση του βουνού που παγιδεύει δύο φίλους, δύο βοσκούς. Αρχίζουν και εκλιπαρούν το βουνό να τους λυπηθεί. Ο πρώτος τού ζητά να τον ελευθερώσει, γιατί τον περιμένει η αγάπη του. Ο δεύτερος ζητά να τον ελευθερώσει, γιατί τον περιμένει η μητέρα του. Το βουνό δε συγκινείται. Η αγαπημένη θρηνεί μέχρι το μεσημέρι. Η μητέρα θρηνεί μέχρι να πεθάνει. «Μέχρι το μνήμα» (чак до гроба), λένε οι στίχοι. 

Μία παραλλαγή του ίδιου τραγουδιού αναφέρεται σε κάποιο συγκεκριμένο βουνό, τον Σκάρδο (Шар планина), που η οροσειρά του εκτείνεται σε Κόσοβο, ΠΓΔΜ, Αλβανία. Η παραλλαγή αυτή είναι διάσημη τόσο στην ΠΓΔΜ όσο και στη Βουλγαρία. Εκεί οι βοσκοί είναι τρεις. Ο πρώτος ζητάει από το βουνό να τον λυπηθεί γιατί έχει γυναίκα, ο δεύτερος γιατί τον περιμένει η αδερφή του, ο τρίτος γιατί έχει μάνα που θα θρηνεί για αυτόν. Και πάλι επαναλαμβάνεται το ίδιο μοτίβο: η σύζυγος θρηνεί ένα χρόνο, η αδερφή τρία, όμως η μητέρα θρηνεί μέχρι να πεθάνει.


Σε όλες τις εκτελέσεις, σύγχρονες και παραδοσιακές, ο τίτλος του τραγουδιού αναφέρεται στο βουνό: The mountain song, Pritouri se planinata, Shar planina. Στους στίχους κυριαρχεί το θέμα του βουνού, του μαρτυρίου των βοσκών, του τραγικού τους θανάτου. Όλα αυτά όμως γίνονται για να καταλήξουμε στον τελευταίο στίχο: η μητέρα θρηνεί για το χαμένο της παιδί μέχρι να πεθάνει. Αυτό δεν είναι ένα τραγούδι για ένα βουνό. Αυτό είναι ένα τραγούδι για την μητρική αγάπη.

Δευτέρα, 8 Μαΐου 2017

Η Σώτη δεν είναι Σελίν

Η είδηση για τη δίκη της Σώτης Τριανταφύλλου είναι από εκείνες τις ειδήσεις που θα μπορούσαν να έχουν γραφτεί σαν φάρσα σε κάποια σατιρική εφημερίδα, όπως το Κουλούρι. Η συγγραφέας οδηγείται στα δικαστήρια για προτροπή σε ισλαμοφοβική βία βάσει ενός ρητού που συμπεριέλαβε σε άρθρο του 2015 και το οποίο απέδωσε εσφαλμένα (;) στο Μάρκο Πόλο: «φανατικός μουσουλμάνος είναι αυτός που σου κόβει το κεφάλι, ενώ μετριοπαθής είναι εκείνος που σε κρατάει για να σου κόψουν το κεφάλι».
Για τη χρήση του επίμαχου παραθέματος είχε ερωτηθεί σε συνέντευξή της στην Καθημερινή και είχε δηλώσει (η επισήμανση με έντονα στοιχεία είναι δική μου):
Aνέφερα μια φράση του Μάρκο Πόλο για να υπενθυμίσω και να τονίσω ότι η σύγκρουση μεταξύ Ανατολής και Δύσης δεν χρονολογείται ούτε από την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ ούτε, φυσικά, από τις αμερικανικές επιχειρήσεις στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν – ότι δεν τίθεται ζήτημα «εκδίκησης των καταπιεσμένων». [...] Oσο για το μετριοπαθές Ισλάμ, είναι ένας μύθος. [...] Η ρητορική μίσους δεν ωφελεί – αλλά δεν ωφελεί ούτε η εθελοτυφλία, ο εξωραϊσμός μιας πολύ ανησυχητικής κατάστασης που μοιάζει σήμερα με ελέφαντα σε δωμάτιο. Η ισλαμοφοβία είναι φυσικό και αναμενόμενο αντανακλαστικό. Από την πλευρά τους, οι ηγεσίες ορθώς πράττουν όταν προσπαθούν να διατηρήσουν την κοινωνική συνοχή και να αποτρέψουν πράξεις βίας εκ μέρους των Ευρωπαίων.
Πριν αποφασίσουμε αν η Σώτη Τριανταφύλλου προτρέπει σε εγκλήματα κατά του ισλάμ, ας διαβάσουμε επίσης κάποιες από τις απόψεις της από το κεφάλαιο «Η περίπτωση του Ισλάμ (και άλλες περιπτώσεις)» από το βιβλίο της Πλουραλισμός, πολυπολιτισμικότητα, ενσωμάτωση, αφομοίωση (Πατάκης, 2015): 
Μπορεί να εκκοσμικευτεί το ισλάμ; Μπορεί να εκδυτικιστεί; Μπορεί να γίνει ανεκτικό; Μπορεί να συνδιαλεχτεί με τον χριστιανισμό; Δύσκολα. Η ελαστικότητα που υπονοείται από μια νομική εξέλιξη είναι ανύπαρκτη εφόσον το δίκαιο συνδέεται με το κορανικό δόγμα. Στη Δύση το δίκαιο είναι αυτόνομο. Στις ισλαμικές χώρες είναι ετερόνομο: γεννιέται και παραμένει στο εσωτερικό της θρησκείας. (σελ. 145)
Είμαστε υποχρεωμένοι να κάνουμε διάκριση μεταξύ ενός ανοιχτού και λογικού ισλάμ και ενός ισλάμ κλειστού που αρνείται κάθε διάλογο. Όμως, σε ό,τι αφορά τις μάζες, η πραγματικότητα είναι μία: αν και το σκληροπυρηνικό ισλάμ ενισχύεται μέσω της τεχνολογίας των επικοινωνιών, η εξέλιξή του αντιβαίνει στη νεωτερικότητα. (σελ. 149)
Είναι οι παραπάνω απόψεις ρητορική μίσους; Επαρκεί το επίμαχο χωρίο για να θεωρηθεί η συγγραφέας ισλαμοφοβική και ρατσίστρια; Πολλά επιχειρήματα θα μπορούσαν να αναφερθούν υπέρ της, αλλά προτιμώ να μην επιμείνω άλλο σε αυτό το κομμάτι. Πριν προχωρήσω θα ήθελα, βέβαια, να ξεκαθαρίσω την άποψή μου: είμαι κατά των μηνύσεων για βλασφημία και ρητορική μίσους. Γνωρίζω πως, αν υποστηρίξω ότι οι ομοφυλόφιλοι πρέπει να θανατώνονται, θα δικαστώ και θα καταδικαστώ, αλλά αυτή η προτροπή βρίσκεται τυπωμένη στην Παλαιά Διαθήκη, στο Λευιτικόν (20: 13), και ως τώρα δεν έχει απαγορευτεί η κυκλοφορία τής Βίβλου λόγω αυτού του χωρίου. Αυτό το παράδοξο συνοψίζει περίπου το λόγο για τον οποίο δεν υποστηρίζω την προσφυγή στα δικαστήρια. Προτιμώ τη ρητορική μίσους (αυτό που θεωρεί ο καθένας ρητορική μίσους) να την αντιμετωπίζω με ρητορική. 
Θα ήταν χρήσιμο ωστόσο να υπολογίσουμε τις συνέπειες της μήνυσης. Θα καταπολεμήσει την ισλαμοφοβία; Θα βελτιώσει η καταδίκη της Σώτης Τριανταφύλλου τις ζωές των μουσουλμάνων που ζούνε στην Ελλάδα; Συνιστά γελοιότητα το να έχουμε τέτοιες αυταπάτες σε μία χώρα όπου ανθούν η ακροδεξιά και ο νεοναζισμός. Είναι βέβαιο όμως ότι τέτοιες δίκες αναπόφευκτα συνδέονται με την ηθική απαξίωση του μηνυόμενου. Ακόμα και η αθώωση δεν αρκεί για να εξαλείψει τον στιγματισμό που συνεπάγεται η ρετσινιά της ισλαμοφοβίας και του ρατσισμού.
Χρειάζεται λοιπόν να αναλογιστούμε αν αξίζει να της καταλογιστεί η ίδια κατηγορία που απευθύνουμε σε ανθρώπους που κινούνται στο χώρο της ελληνικής ακροδεξιάς και του νεοναζισμού. Τέτοιες μηνύσεις απειλούν να στενέψουν το φάσμα των επιτρεπόμενων απόψεων σε ό,τι δεν θα θεωρούν αξιόποινο οι μηνυτές. Δεν είναι απίθανο ότι πολλοί θα προτιμήσουν να αυτολογοκριθούν αντί να ασκήσουν κριτική κατά του Ισλάμ από το φόβο μήπως θεωρηθούν ύποπτοι ρατσιστικών απόψεων.
Επιπλέον ελλοχεύει ο κίνδυνος η δίκη να χρησιμοποιηθεί κατά των μουσουλμάνων. Μία τέτοια «ανάγνωση» άρχισαν να προωθούν τις τελευταίες ημέρες μπλογκ και ιστοσελίδες με τίτλους που προειδοποιούν για προνομιακή μεταχείριση του Ισλάμ, όπως: «Διώκονται ΕΛΛΗΝΕΣ για χάρη του Ισλάμ!» και «Η ΔΙΚΗ ΤΟΥ ΑΙΩΝΑ στην ΕΛΛΑΔΑ! Βλέπουν παντού ΙΣΛΑΜΟΦΟΒΙΑ...». Αυτή είναι μέχρι τώρα η επιτυχία του μηνυτή: συκοφαντείται το ισλάμ ως υπεύθυνο μίας εκστρατείας φίμωσης της ελευθερίας του λόγου στην Ελλάδα.
Παραμένει πάντα ενδιαφέρουσα η στάση που θα κρατήσουν οι ομότεχνοι της Σ. Τ. και οι λοιποί διανοούμενοι. Θα σπεύσουν στο πλευρό της, όπως στήριξαν την Έρση Σωτηροπούλου, όταν ο Πλεύρης ζητούσε την απόσυρση του βιβλίου της από τις σχολικές βιβλιοθήκες για να «προστατεύσει» το ήθος της νεολαίας ή θα αποδεχτούν τον παραλογισμό τού να αποφασίζει η δικαιοσύνη του ελληνικού κράτους για το τι είπε ο Μάρκο Πόλο; Με το τέλος του Β' Παγκοσμίου πολέμου ανάμεσα σε αυτούς που καταδικάστηκαν στη Γαλλία για συνεργασία με τους ναζί ήταν ο Σελίν και ο Μπραζιγιάκ -ο τελευταίος σε θανατική ποινή. Ο Καμί, ο Βαλερί, ο Ανούιγ, ο Κλοντέλ στάθηκαν στο πλευρό του Μπραζιγιάκ και ζήτησαν να μην εκτελεστεί. Όμως η Σ. Τ. δεν είναι Μπραζιγιάκ ή Σελίν ούτε είναι ρατσίστρια, ώστε δικαίως μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι αυτή η μήνυση μοιάζει περισσότερο με φάρσα. Με τη δίκη θα διαπιστώσουμε ποιοι θα υπερασπιστούν την ελευθερία του λόγου.

Σάββατο, 29 Απριλίου 2017

Το δυσοίωνο τραγούδι

They moved at a walking pace now in a narrow street, lined with clubs; orchestras spoke from below ground like the ghost of Hamlet’s father or that music under the paving stones in Alexandria when the god Hercules left Antony.
Graham Greene, Our man in Havana


Στο Ο άνθρωπός μας στην Αβάνα ο Γκράχαμ Γκριν συγκρίνει τη μουσική που ακούγεται από τα κλαμπ με εκείνη τη μουσική που ακουγόταν στην Αλεξάνδρεια όταν ο θεός εγκατέλειπε τον Αντώνιο. Η αναφορά του Ηρακλή, που κατονομάζεται ως προστάτης του Αντώνιου στο σεξπιρικό δράμα, δεν αφήνει κανένα περιθώριο να υποθέσουμε ότι ο συγγραφέας αναφέρεται στο καβαφικό ποίημα. Ο Σέξπιρ στο Αντώνιος και Κλεοπάτρα (Πράξη Δ, σκηνή γ') αναφέρει το θεϊκό σημάδι της μουσικής που ακούγεται καθώς ο θεός Ηρακλής εγκαταλείπει τον Αντώνιο, τον Αύγουστο του 30 π.Χ., λίγο πριν την είσοδο του Οκταβιανού στην Αλεξάνδρεια.

Fourth Soldier: Peace! what noise?  
First Soldier: List, list!  
Second Soldier: Hark!  
First Soldier: Music i' the air.  
Third Soldier: Under the earth.  
Fourth Soldier: It signs well, does it not?  
Third Soldier: No.  
First SoldierPeace, I say! What should this mean?  
Second Soldier: 'Tis the god Hercules, whom Antony loved, Now leaves him.

Ο Σέξπιρ έχει εμπνευστεί αυτή τη σκηνή από τον Πλούταρχο. ​Οι Αλεξανδρινοί ερμηνεύουν αυτό το σημάδι σαν κακό οιωνό. Ο θεός Διόνυσος -όχι ο Ηρακλής- εγκατέλειπε τον Αντώνιο (άλλωστε ο Μάρκος Αντώνιος αυτοαποκαλούνταν "νέος Διόνυσος"): Εδόκει δε τοις αναλογιζομένοις το σημείον, απολείπειν ο θεός Αντώνιον, ω μάλιστα συνεξομοιών και συνοικειών εαυτόν διετέλεσεν.


​Στο καβαφικό ποίημα Απολείπειν ο θεός Αντώνιον το χωρίο του ​Πλούταρχου επανέρχεται με παρόμοιο συμβολισμό: Σαν έξαφνα, ώρα μεσάνυχτ’, ακουσθεί / αόρατος θίασος να περνά / με μουσικές εξαίσιες, με φωνές / την τύχη σου που ενδίδει πια, τα έργα σου / που απέτυχαν, τα σχέδια της ζωής σου / που βγήκαν όλα πλάνες, μη ανωφέλετα θρηνήσεις. /  Σαν έτοιμος από καιρό, σα θαρραλέος, / αποχαιρέτα την, την Aλεξάνδρεια που φεύγει.
Την επιρροή του Καβάφη τη βρίσκουμε στο τραγούδι του Λέοναρντ Κοέν, Alexandra Leaving: εδώ η Αλεξάνδρεια είναι μία γυναίκα, Αλεξάνδρα, O Κοέν ακολουθεί την πορεία του καβαφικού ποιήματος: δεν είναι ένα όνειρο που θα το διαλύσει η μέρα, αποχαιρέτα την Αλεξάνδρα που φεύγει, σα να είσαι προετοιμασμένος από καιρό για αυτό.

It's not a trick, your senses all deceiving / A fitful dream, the morning will exhaust / Say goodbye to Alexandra leaving / Then say goodbye to Alexandra lost / Even though she sleeps upon your satin / Even though she wakes you with a kiss / Do not say the moment was imagined / Do not stoop to strategies like this / As someone long prepared for this to happen / Go firmly to the window, drink it in / Exquisite music Alexandra laughing / Your first commitments tangible again.

Τρίτη, 18 Απριλίου 2017

Χαντ Γκαντιά

Εἶπε δὲ Μωυσῆς πρὸς τὸν λαόν· μνημονεύετε τὴν ἡμέραν ταύτην, ἐν ᾗ ἐξήλθετε ἐκ γῆς Αἰγύπτου, ἐξ οἴκου δουλείας· ἐν γὰρ χειρὶ κραταιᾷ ἐξήγαγεν ὑμᾶς Κύριος ἐντεῦθεν· καὶ οὐ βρωθήσεται ζύμη.
Έξοδος, ιγ' 3. 

Κάθε χρόνο στις 15 του μήνα Νισάν -σύμφωνα με το εβραϊκό ημερολόγιο- αρχίζει η εορτή του Πάσχα για τους Εβραίους, η οποία διαρκεί μία εβδομάδα ή οχτώ ημέρες. Σήμερα ολοκληρώνεται και κορυφώνεται ο εορτασμός και στο γεύμα συνηθίζεται να ψάλλεται το τραγούδι Χαντ Γκαντιά, το οποίο ανήκει στην κατηγορία των κλιμακωτών τραγουδιών. Το χαρακτηριστικό τους είναι ότι η πρώτη στροφή επαναλαμβάνεται με μία προσθήκη, στη συνέχεια επαναλαμβάνεται ξανά με μία νέα προσθήκη και σε κάθε επανάληψη γίνεται από μία προσθήκη λέξεων. 
Tο Χαντ Γκαντιά ξεκινά με το κατσίκι που ο πατέρας αγοράζει για δύο ζουζίμ. Όμως στη δεύτερη στροφή έρχεται η γάτα και τρώει το μικρό κατσίκι που ο πατέρας αγόρασε για δύο ζουζίμ. Στη συνέχεια ένας σκύλος δαγκώνει τη γάτα που τρώει το κατσίκι και οι στροφές αυξάνονται σε μέγεθος σε κάθε επανάληψη ώσπου στο τέλος έρχεται ο θεός που νικά τον άγγελο του θανάτου ο οποίος σκότωσε τον σφαγέα που έσφαξε το βόδι που ήπιε το νερό που έσβησε τη φωτιά η οποία έκαψε το ξύλο που χτύπησε το σκύλο που δάγκωσε τη γάτα που έφαγε το μικρό κατσίκι που ο πατέρας αγόρασε για δύο ζουζίμ. 
Το τραγούδι θυμίζει το ελληνικό "Ντίλι ντίλι", το οποίο είναι γνωστό ως παιδικό. Η διαφορά είναι ότι το εβραϊκό προορίζεται για μία θρησκευτική εορτή και πιστεύεται ότι συμβολίζει τις περιπέτειες της γης του Ισραήλ που γνώρισε πολλούς κατακτητές ή τις περιπέτειες της ψυχής του πιστού. 
Στις εκτελέσεις που ακολουθούν η πρώτη είναι στην αραμαϊκή και εβραϊκή, η δεύτερη στα αραβικά. 





Σάββατο, 10 Δεκεμβρίου 2016

Πολιτική ορθότητα και γκετοποίηση

Στις 5 Δεκεμβρίου δημοσιεύτηκε η Casey Review, που ζήτησε η κυβέρνηση Κάμερον το καλοκαίρι του 2015 και η οποία αποτελεί μία μελέτη της κοινωνικής συνοχής και του εξτρεμισμού στη βρετανική κοινωνία. Μερικά από τα πορίσματα της έρευνας υπογραμμίζουν το πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι σύγχρονες δυτικές κοινωνίες να ισορροπούν μεταξύ πολιτικής ορθότητας και των κινδύνων της γκετοποίησης. Ειδικά για τους μουσουλμανικούς πληθυσμούς αποδεικνύεται πως η απομόνωσή τους έχει οδηγήσει στη δημιουργία αποκομμένων κοινωνικών ομάδων που δεν έχουν καμία ταύτιση με το Ηνωμένο Βασίλειο και στις οποίες ανθεί ο θρησκευτικός εξτρεμισμός.
Θα επισημάνω μερικά μόνο από τα συμπεράσματα στα οποία κατέληξε η έρευνα (πρόκειται για μία έρευνα διακοσίων σελίδων που δημοσιεύτηκε παράλληλα με μία δεκαοχτασέλιδη σύνοψη):
  1. Οι μουσουλμανικοί πληθυσμοί τείνουν να ζουν σε περιοχές με μεγάλη συγκέντρωση ομοθρήσκων (υπάρχουν συνοικίες στο Μπλάκμπερν, στο Μπέρμιγχαμ και αλλού όπου ο πληθυσμός τους είναι από 70 ώς 85% μουσουλμανικός).
  2. Οι περισσότεροι μαθητές που προέρχονται από κοινότητες μεταναστών φοιτούν σε σχολεία όπου αποτελούν την πλειονότητα. Αυτό οδηγεί στην ύπαρξη μαθητών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης που νομίζουν ότι το Ηνωμένο Βασίλειο κατοικείται από Ασιάτες σε ποσοστά από 50% ώς 90%.
  3. Η γεωγραφική απομόνωση των μουσουλμάνων οδηγεί σε περιορισμένες ευκαιρίες στην αγορά εργασίας, σε έλλειψη εμπιστοσύνης απέναντι στις άλλες κοινότητες της βρετανικής κοινωνίας και σε μεγαλύτερη ταύτιση με την παγκόσμια κοινότητα τωνμουσουλμάνων.
  4. Οι πακιστανικής και μπαγκλαντεσιανής καταγωγής κάτοικοι έχουν τη χαμηλότερο επίπεδο γνώσης αγγλικών από όλες τις κοινότητες μεταναστών – ειδικά οι γυναίκες σε αυτές τις κοινότητες έχουν ώς δύο φορές χαμηλότερο επίπεδο από τους άντρες.
  5. Η θέση της γυναίκας στις κοινότητες αυτές είναι κατώτερη: ανθούν τα εγκλήματα τιμής, οι αναγκαστικοί γάμοι, οι κλειτοριδεκτομές, η ενδοοικογενειακή βία.
  6. Τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων απειλούνται δύο φορές περισσότερο.
  7. Η οικοδιδασκαλία και ο πλημμελής έλεγχός της από τις αρχές χρησιμοποιούνται από τους μουσουλμάνους για να φοιτούν τα παιδιά τους σε παράνομα θρησκευτικά σχολεία και -το σημαντικότερο: πολλά θεσμικά όργανα -τοπικά και εθνικά, κρατικά και μη κρατικά- έχουν κάνει τόσα πολλά ώστε να διευκολύνουν τη διαφορετικότητα και την ελευθερία έκφρασης, ώστε αγνόησαν ή ακόμα ανέχτηκαν οπισθοδρομικές, διχαστικές και επιβλαβείς θρησκευτικές πρακτικές, από το φόβο μήπως χαρακτηριστούν ρατσιστές ή ισλαμοφοβικοί.
Αυτή η χαρακτηριστική αδράνεια των αρχών από το φόβο της κατηγορίας για ρατσισμό ή ισλαμοφοβία ήταν γνωστή από το σκάνδαλο σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων (που οι δράστες χαρακτήριζαν white trash) από πακιστανικής καταγωγής Βρετανούς στο Rotherham. 1400 ανήλικα άτομα κακοποιήθηκαν από το 1997 ως το 2013. Η έρευνα που διεξήγαγε η Louise Casey οδήγησε την τότε υπουργό Theresa May να παραδεχτεί ότι η παραμέληση καθήκοντος οφειλόταν στην "θεσμοθετημένη πολιτική ορθότητα".
To 2014 διαπιστώθηκε ότι ο αριθμός των Βρετανών μουσουλμάνων που πολεμούν για το Ισλαμικό Χαλιφάτο είναι διπλάσιος από αυτούς που υπηρετούν τις ένοπλες δυνάμεις του Ηνωμένου Βασιλείου. Την ίδια χρονιά αποκαλύφθηκε πως υπήρχαν σχολεία όπου γινόταν συστηματική προσπάθεια ισλαμικής κατήχησης στους μαθητές. To 2013 στο Tower Hamlets Βρετανοί μουσουλμάνοι έκαναν περιπολίες επιβολής της σαρίας προπηλακίζοντας περαστικούς.
Είναι γεγονός ότι η Μεγάλη Βρετανία έχει προσπαθήσει να προστατεύσει τη διαφορετικότητα, αναγνωρίζοντας τους θεσμούς και σεβόμενη την πίστη των μεταναστών. Όμως η ύπαρξη ιεροδικείων (ήδη από το 1982) που εφαρμόζουν τη σαρία ενισχύει την εσωστρέφεια των μουσουλμανικών κοινοτήτων. Υπολογίζεται πως υπάρχουν περίπου είκοσι χιλιάδες πολύγαμες οικογένειες -αυτοί οι γάμοι έχουν γίνει κρυφά, παρακάμπτοντας τους βρετανικούς νόμους. Το γεγονός ότι τα ιεροδικεία λειτουργούν μόνο "συμβουλευτικά" δεν αποκλείει το δεσμευτικό ρόλο τους, εφόσον η άρνηση της γνωμοδότησης του ιεροδικείου μπορεί να συνεπάγεται απόρριψη του ατόμου από την μουσουλμανική κοινότητα. Από το 2008 λειτουργεί στην Αγγλία η οργάνωση One Law For All την οποία ίδρυσε η Ιρανή ακτιβίστρια Maryam Namazie με επιδίωξη την κατάργηση του παράλληλου δικαστικού συστήματος της σαρίας, όμως είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς την ανατροπή μίας κατάστασης που υπάρχει εδώ και δεκαετίες. Ο Rowan Williams, αρχιεπίσκοπος του Canterbury, είχε δηλώσει το 2008 πως ήταν σχεδόν αναπόφευκτο το δίκαιο της σαρίας να εφαρμόζεται στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Είναι φανερό πως οι Βρετανοί αρχίζουν να αναγνωρίζουν την ύπαρξη ενός προβλήματος που δεν μπορεί να κρυφτεί στα υποβαθμισμένα προάστια, καθώς οι θύλακες εξτρεμισμού και η άνοδος της εθνικιστικής English Defence League μαρτυρούν πως το πρόβλημα αγγίζει την κοινωνία συνολικά και επηρεάζει την πολιτική ζωή. Μετά την καταδίκη του Βρετανού ισλαμιστή Anjem Choudary και τη δημοσίευση της Casey Review μέσα στο 2016, μένει να δούμε με ποια πολιτική οι κυβερνήσεις θα προσπαθήσουν να καταπολεμήσουν τον εξτρεμισμό και την γκετοποίηση.

Πέμπτη, 8 Δεκεμβρίου 2016

With us or against us

Στην Ελλάδα τα πάντα τα ζούμε μέσα από τον παραμορφωτικό φακό της ελληνικής πραγματικότητας. Η πόλωση ανάμεσα σε αριστερούς και δεξιούς κάθε τόσο έχει κι ένα επεισόδιο που γίνεται πεδίο αντιπαράθεσης. Κάποιοι θεωρούν πως η πραγματικότητα είναι ασπρόμαυρη και ότι η δική τους πλευρά είναι πάντα η άσπρη. Το πιο πρόσφατο περιστατικό είναι ο θάνατος του Φιντέλ Κάστρο.
To ότι υπήρχαν στην ελληνική Αριστερά πολλοί θαυμαστές του καθεστώτος της Κούβας και του Φιντέλ Κάστρο (παρά τον αυταρχισμό, τις διώξεις αντιφρονούντων και άλλες αρνητικές πλευρές) το γνωρίζαμε. Έπρεπε όμως να πεθάνει ο Κάστρο για να μάθουμε πόσοι ήταν οι ευαίσθητοι υπερασπιστές (και ειδήμονες) των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κούβα. Πλημμύρισε το ελληνόφωνο διαδίκτυο με βίντεο, άρθρα και αναρτήσεις που σύγκριναν τον Κάστρο με τον Τσαουσέσκου, τον παρουσίαζαν ως στυγνό δικτάτορα που σκότωσε χιλιάδες και ζούσε με χλιδή, όπως ο Καντάφι, ενώ ο κουβανικός λαός πεινούσε. Αν προσπαθήσεις να αποστασιοποιηθείς έστω και λίγο από την θέση τους, είναι ανυποχώρητοι: ο Κάστρο ήταν ένας στυγνός αιμοσταγής δικτάτορας. Αν δεν είσαι μαζί τους, είσαι εναντίον τους. Ή καταδικάζεις ή θαυμάζεις τον Κάστρο.
Στην πραγματικότητα αυτοί οι αρθρογράφοι και σχολιαστές δεν έχουν κανένα ενδιαφέρον για τον κουβανικό ή για οποιονδήποτε λαό. Πρόκειται για την επιθυμία να αποκαθηλώσουν τον Φιντέλ, ο οποίος παρέμεινε ως το τέλος σύμβολο για τους αριστερούς στην Ελλάδα και τον κόσμο. Όλα περνάνε φιλτραρισμένα μέσα από την ελληνική πραγματικότητα: οι αριστεροί έχουν εικόνισμα τον Φιντέλ, οι δεξιοί πρέπει να τον αποδομήσουν.
Εννοείται πως ούτε οι αριστεροί έχουν επαρκείς δικαιολογίες για τον ηγέτη που αποθέωνουν και για τα εγκλήματα του καθεστώτος του (ή για τα εγκλήματα των κομμουνιστικών καθεστώτων γενικότερα), αλλά η στάση τους δεν είναι θέμα αυτού του άρθρου. Το θέμα αυτού του άρθρου είναι η χρήση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ως εργαλείου για την προώθηση συγκεκριμένης πολιτικής ατζέντας.
Το 2014 στην επιτροπή κατά των βασανιστηρίων στη Γενεύη η Mary McLeod, εκπροσωπώντας τις ΗΠΑ,δήλωσε: “δεν μείναμε πιστοί στις αξίες μας, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που έχουν αποτυπωθεί στις Συμβάσεις της Γενεύης. Όπως έχει παραδεχτεί ο πρόεδρος Ομπάμα, ξεπεράσαμε τα όρια και αναλαμβάνουμε την ευθύνη”.
Είναι πολύ χρήσιμο εργαλείο τα ανθρώπινα δικαιώματα, όταν τα χρησιμοποιείς για να κάνεις πολιτική (όμως τότε δεν ενδιαφέρεσαι για τα ανθρώπινα δικαιώματα). Όταν πρόκειται για τις ΗΠΑ, η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι κτήμα τους. Τα οικειοποιούνται με τον όρο “οι αξίες μας”. Μπορούν βέβαια να τα παραβιάσουν, να παρακάμψουν τον ΟΗΕ για να εισβάλλουν σε χώρες, να συλλαμβάνουν πολίτες άλλων χωρών και να τους βασανίζουν χωρίς δίκη στο Γκουαντανάμο, αλλά πρόκειται μόνο για ένα παραστράτημα.
Ο Κάστρο, αντιθέτως, είναι στυγνός δικτάτορας. Καταπίεσε τα ανθρώπινα δικαιώματα, στραγγάλισε τις ελευθερίες, φυλάκισε τους αντιφρονούντες και επέβαλε μία δικτατορία. Θα το ακούσουμε και θα το διαβάσουμε πολλές φορές αυτό, περισσότερο από όσο θα ακούσουμε για άλλα καθεστώτα. 
Αυτό που δεν του συγχωρείται είναι το ότι δεν άνοιξε την Κούβα στην οικονομία της αγοράς. Αν το είχε κάνει, οι ΗΠΑ θα τον στήριζαν και οι παρ' ημίν ευαίσθητοι ανθρωπιστές θα τον είχαν ξεχάσει. Όμως ο Κάστρο δεν δέχτηκε να γίνει δορυφόρος των ΗΠΑ. Αν τα είχε κάνει όλα αυτά, οι αριστεροί ανά τον κόσμο δε θα τον είχαν ίνδαλμα. Αν τα είχε κάνει όλα αυτά, οι λαλίστατοι επικριτές του δε θα τον σχολίαζαν. Δε θα τους απασχολούσαν τα ανθρώπινα δικαιώματα, αν η Κούβα ήταν καπιταλιστική, όπως η Κίνα. Δε θα βρούμε πουθενά άρθρα τους για τη σφαγή της Τιεν Αν Μεν, για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Κίνα. Αυτοί που περιφέρουν τις τελευταίες μέρες τα θύματα του κουβανικού καθεστώτος είναι αδιάφοροι για τον κουβανικό λαό. Το ίδιο άλλωστε κάνουν και οι απέναντι. 

Αντί επιλόγου, είναι χρήσιμο ένα ιστορικό παράδειγμα που επιβεβαιώνει ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι ανίσχυρα στην πολιτική. To 1991 ο Νέλσον Μαντέλα επισκέφτηκε την Κούβα, αγκάλιασε τον Κάστρο και τον αποκάλεσε πηγή έμπνευσης για όλους τους ανθρώπους που αγαπούν την ελευθερία. Το ταξίδι του ήταν μέρος της προσπάθειας να μην αρθεί το εμπάργκο κατά του απαρτχάιντ. Οι ΗΠΑ -υπό την προεδρία τού Τζορτζ Μπους- το είχαν ήδη άρει, ενώ η ρατσιστική κυβέρνηση ντε Κλερκ παρέμενε στην εξουσία. Στη διάρκεια της παραμονής του στην Κούβα ο Μαντέλα ευχαρίστησε τον Κάστρο για την ενίσχυση που παρείχε στο Αφρικανικό Εθνικό Κογκρέσσο και δήλωσε πως οι νίκες του κουβανικού στρατού στην Αγκόλα κατά του στρατού τής Νότιας Αφρικής βοήθησαν στην αποδυνάμωση του απαρτχάιντ.
Πολλές δυτικές χώρες άσκησαν κριτική στην επιλογή τού Μαντέλα να έχει δεσμούς φιλίας με το καθεστώς του Κάστρο στην Αβάνα. Η απάντησή του ήταν η εξής: “καταλαβαίνω ότι υπάρχει ποικιλία απόψεων σχετικά με την Κούβα. Ο λαός της Νότιας Αφρικής και το Αφρικανικό Εθνικό Κογκρέσσο έχουν το δικαίωμα να έχουν τους δικούς τους φίλους και συμμάχους και στη συγκεκριμένη περίπτωση η Κούβα είναι φίλη μας. Μας συμβουλεύουν σχετικά με την Κούβα άνθρωποι οι οποίοι στήριζαν το απαρτχάιντ επί σαράντα χρόνια. Κανείς αξιοπρεπής άνθρωπος δε θα δεχόταν ποτέ συμβουλές από αυτούς που ποτέ δε νοιάστηκαν για εμάς στις πιο δύσκολες στιγμές.”

Πέμπτη, 17 Νοεμβρίου 2016

In the arms of occupation

O Jowan Safadi, που γεννήθηκε στη Ναζαρέτ, είναι Παλαιστίνιος, Ισραηλινός πολίτης, μέρος της αραβικής μειονότητας του Ισραήλ η οποία αντιστοιχεί στο 21% του πληθυσμού της χώρας. Οι περισσότεροι Άραβες του Ισραήλ είναι μουσουλμάνοι, αλλά υπάρχουν και χριστιανοί, όπως και Δρούζοι. 
Ο πολιτικοποιημένος μουσικός γράφει συχνά τραγούδια που αναφέρονται στα προβλήματα της αραβόφωνης κοινότητας. Στο τραγούδι Awal bawal (Βήμα βήμα) καταγγέλλει τη διχαστική πολιτική του ισραηλινού κράτους που στρατολογεί χριστιανούς και Δρούζους Άραβες στον ισραηλινό στρατό στρέφοντάς τους έτσι ενάντια στους υπόλοιπους Άραβες της χώρας: Βήμα βήμα, λίγο λίγο, / μεταμορφωνόμαστε σε Ισραηλινούς. / Μας στέρησαν τη γη μας, μας στέρησαν την ταυτότητά μας / μας φόρεσαν μπότες / μας φόρεσαν στρατιωτική στολή. Μέσα στους στίχους αναφέρεται στον ορθόδοξο ιερέα -επίσης από τη Ναζαρέτ- π. Γαβριήλ Ναντάφ, ο οποίος έχει υποστηρίξει την ένταξη των χριστιανών Αράβων στον ισραηλινό στρατό. Ας σημειωθεί όμως ότι η υπάρξη κοινής ταυτότητας για τους Άραβες όλων των θρησκευμάτων είναι αμφίβολη -δεδομένης της δίωξης των χριστιανών Αράβων σε όλες τις υπόλοιπες χώρες της Μ. Ανατολής. Το ερώτημα παραμένει: η στάση των χριστιανών Αράβων οφείλεται στη διχαστική πολιτική του Ισραήλ ή στη βάναυση μεταχείριση των χριστιανών που βρίσκονται σε μουσουλμανικές χώρες της Μ. Ανατολής;
 

Το τραγούδι Να είσαι Άραβας περιέχει τους στίχους: Είναι δύσκολο να είσαι Άραβας, / είναι πράγματι δύσκολο, ρώτα κι εμένα / είναι δύσκολο να είσαι Άραβας. / Πόσο αντέχει κανείς να είναι μαύρος / κάτω από την εξουσία των πλούσιων και των λευκών / στο ρατσιστικό κράτος του Ισραήλ; Σε αυτό το τραγούδι αποτελεί αμφιλεγόμενο κομμάτι η επιλογή του να αποκαλεί τους Εβραίους Μιζραχί "Άραβες" που επέλεξαν την ισραηλινή ταυτότητα.

Αντίθετα με αυτό που θα περίμενε κανείς, ο Safadi δε φυλακίστηκε από τις ισραηλινές αρχές. To Noέμβριο του 2012 βρισκόταν στο Αμμάν της Ιορδανίας όταν μετά το τέλος συναυλίας τον συνέλαβε η ιορδανική αστυνομία για προσβολή της θρησκείας. Ο ίδιος περιέγραψε την εμπειρία του ως εφιάλτη. Στο διαδίκτυο και ειδικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ξεκίνησε αγώνας για την απελευθέρωσή του και μέσα σε ένα εικοσιτετράωρο είχε αποφυλακιστεί. 
Ίσως αυτή η εμπειρία να ήταν η αφορμή που οδήγησε στη σύνθεση του τραγουδιού που μεταφράζεται In the arms of occupation. Σε αυτό τολμά να καταγγείλει την άνοδο του θρησκευτικού φανατισμού και την αποτυχία της Αραβικής Άνοιξης, καταλήγοντας στο πικρό συμπέρασμα πως η ισραηλινή κατοχή είναι προτιμότερη: Δες πώς η άνοιξη έγινε φθινόπωρο τώρα, πώς μας εξαπάτησαν. Δες πόσο σαλαφικές είναι οι κοινωνίες μας, τις έχει καταπιεί το σκοτάδι και τίποτα δε φαίνεται. Καθόλου καλοκαίρι, καμία διασκέδαση, δεν είδαμε τίποτα άλλο εκτός από θάνατο. Η Αραβική Άνοιξη αποδείχτηκε απάτη. Ίσως είμαι θλιμμένος, επειδή για μια στιγμή ένιωσα ασφαλής στα χέρια της Κατοχής.

Το καυστικό σχόλιο ότι η ισραηλινή κατοχή είναι καλύτερη από τον θρησκευτικό εξτρεμισμό θυμίζει άλλη μία οδυνηρή παραδοχή. Ο γιος ενός ηγέτη της Χαμάς, ο Mosab Hassan Yousef, ο οποίος εργάστηκε ως πράκτορας των Ισραηλινών και βαπτίστηκε χριστιανός, παραδέχτηκε σε συνέντευξή του στη δημοσιογράφο Christiane Amanpour του CNN ότι βασικός λόγος της μεταστροφής του ήταν το γεγονός πως η Shin Bet, η ισραηλινή μυστική αστυνομία, τον μεταχειρίστηκε με πιο ανθρώπινο τρόπο από ό,τι η Χαμάς μεταχειριζόταν τους αιχμαλώτους της:
I saw that my enemy, who I thought that they were my enemies, they had morality, they had their responsibilities more than my own people. [...] At least the Shin Bet is an organization that is committed to the constitution. They have their own rules. And they respect the rules. Yes, there are mistakes, and they are responsible for killing civilians, and I admit that, and I'm witnessing for things like this, but this doesn't make them thirsty to kill Palestinians. [...] Hamas targets civilians. It's their goal to target civilians. And there is a difference if you're targeting a terrorist and there is a civilian casualty.